2010 ingurutik 2015 aldera gauzatutako portuko espazioaren berrantolaketa fisikoak agerian utzi zuen gure kostaldeko herriaren eraldaketa sakona. Urte horietan, arrantza-tresnak gordetzeko gune tradizionalak nabarmen murriztu ziren, aisialdiko ontzien amarralekuei lekua egiteko. Datu honek errealitate estruktural bat erakusten du: espazio fisikoaren galerak zuzenean eragiten dio jarduera tradizionalaren biziraupenari. Kaietako metro koadroen berrantolaketa horrek, ezinbestean, arrantzari lotutako eguneroko dinamikak aldatu ditu. Sareak lehortzeko, nasak pilatzeko eta ontziak konpontzeko behar den espazioa ezinbestekoa da ofizioa mantentzeko. Ekintza faltaren ondorioak argiak dira. Mutrikuk bere izaera turistiko hutsa bihurtzeko arriskua du, bisitarientzako postal eder bat eskainiz baina bere benetako erroak ahaztuz. Portua lan-eremu bizi bat da, bere funtzio produktiboa galtzen duenean arima ere galtzen duena.
Espazio fisikoaren murrizketarekin batera, Mutrikuko hiztegi nautiko bereziaren galera progresiboa gertatzen ari da. Bereziki itsasontzien mantentze-lanei lotutako termino teknikoak ari dira desagertzen. Belaunaldi berriek gero eta gutxiago erabiltzen dituzte egurra zaintzeko, sokak korapilatzeko edo ontziaren egitura izendatzeko hitz zehatzak. Hizkuntza bera da ofizio baten ispilurik argiena, eta hitzak galtzean, lan egiteko modu oso bat ere galtzen da. Arrantza tradizioa ahazteak Mutrikuren nortasun kolektiboa eta historia ezabatzea dakar. Gure arbasoek itsasoa ulertzeko zuten modua hitz horietan zegoen kodetuta. Joseba Palenzuela alkateak gidatutako udal gobernuak ulertzen du Natura 2000 sarearen barruan kokatzen den ingurune natural honek bere giza-ondarea eta kultura-ondarea ere babestu behar dituela. Ingurumenaren babesa eta kultura-ondarearen zaintza eskutik joan behar dira.
Moilako Egunerokoa: Arrantzaleen eta Saregileen Bizitza
Goizaldeko 04:30ak pasatxo hasi eta 06:00ak ingurura arte, itsasontzien motorren burrunbak hausten zuen portuko isiltasuna, kaira hurbiltzen ziren heinean. Berehala hasten zen moilan bertan berdelaren eta hegaluzearen bereizketa, goizeko enkantea hasi aurretik. Mugimendu frenetiko horrek, kaxak alde batera eta bestera mugituz, iraganeko portua ekartzen digu gogora. Itsasontzien joan-etorriak, arrain salmenta eta moilen inguruko bizitza soziala ziren herriaren taupada nagusia. Arrantzaleen lan gogorraren aitortza historikoa egitea ezinbestekoa da, haien esfortzuak eraiki baitu gaur egun ezagutzen dugun komunitatea. Arrainaren usaina, kaioen oihuak eta enkanteko ahotsak nahasten ziren eszena horretan, herri oso baten ekonomia mugitzen zuen motorra martxan jarriz.
Mutrikuko portuko saregileen eta arrantzaleen arteko lan-banaketa espazialak erakusten du nola antolatzen zen komunitatea bere ingurune fisikoan. Saregileek portuko arkupeen azpian kokatzen zuten beren lan-eremua. Kokaleku hori ez zen ausazkoa. Arkupeek eguraldi txarretik, euritik eta haizetik babestea bermatzen zieten, eta aldi berean, argitasun naturala aprobetxatzeko aukera ematen zien, sareen zulo txikienak ere ondo ikusi ahal izateko. Emakume hauen lana ezinbestekoa zen itsasontziak berriro itsasoratu ahal izateko. Memoria fisiko eta ukiezin hori Mutrikuko arkitekturan eta hirigintzan erabat txertatuta dago. Eraikin bakoitzak, arkupe bakoitzak, funtzio zehatz bat zuen arrantzaren ekosistema konplexu horretan. Espazio publikoaren erabilera horrek erakusten du nola lana eta bizitza soziala erabat lotuta zeuden portuko ingurunean.
Belaunaldien Arteko Etena: Itsasotik Tailerrerako Jauzia
Itsasoko ordutegi aldakorren eta tailerreko txanda finkoen arteko aldeak belaunaldi oso baten etorkizuna markatu zuen. 2008 ingurutik 2014 aldera izandako trantsizio-aldian, arrantzale-familietako gazte askok inguruko herrietako industria-sektorera jotzea erabaki zuten. Elgoibar edo Eibar bezalako herrietako lantegiek gutxi gorabehera 08:00etatik 16:00etara bitarteko ordutegi finkoak eskaintzen zituzten. Egonkortasun horrek, asteburu libreak eta soldata aurreikusteko modukoak bermatuz, gazteak itsasoko lanetatik urruntzea ekarri zuen. Alternatiba ekonomiko horiek erakargarriagoak suertatu ziren lan baldintza gogorren aurrean. Itsasoak ez du ordutegirik ezagutzen; mareek eta eguraldiak agintzen dute. Fabrikako txirrinak, aldiz, bizitza antolatzeko modu berri bat ekarri zuen eskualdera. Belaunaldien arteko transmisioaren etena soilik aztertzen da Mutrikuko baxurako arrantzaren testuinguru sozioekonomikoan, alturako arrantza baztertuz.
Transmisio falta horrek ondorio larriak ditu ezagutza enpirikoaren mantentzean. Baxurako arrantzan ezinbestekoa den tokiko itsas-korronteen eta haize-boladen irakurketa zehatza galtzen ari da. Ezagutza hori ez dago liburuetan idatzita; belaunaldiz belaunaldi transmititzen da, itsasoan bertan, esperientziaren bidez. Gazteek itsasoratzeari uzten diotenean, mendeetan zehar metatutako jakinduria hori eteten da. Arrantza-lekuen ezagutza, arrain-sarden mugimenduak aurreikusteko gaitasuna eta eguraldiaren seinaleak interpretatzeko trebetasuna arriskuan daude. Itsasoko hondoaren erliebea buruz ezagutzea, edo haizearen norabide aldaketa txikienak dakarren arriskua aurreikustea, urteetako behaketak ematen duen zorroztasuna da. Transmisio katea haustean, komunitateak bere ingurune naturalarekin duen lotura sakonena galtzen du.
Udalaren eta Herritarren Elkarlana Memoria Berreskuratzeko
Mutrikuko ondarea gordetzeko proposamen praktikoak martxan jartzeak ikaskuntza prozesu etengabea eskatu du. Hasiera batean, udaleko kultura sailak arrantzale erretiratuen testigantzak bideo formatu luzeetan grabatzea erabaki zuen, ahalik eta informazio gehien biltzeko asmoz. Laster ikusi zuten, ordea, material hori ez zela eskoletan erraz erabiltzen. Ordubeteko bideoak astegiak ziren ikasleentzat, eta arreta mantentzea zaila suertatzen zen. Ondorioz, formatua aldatu eta 10 eta 15 minutu inguruko pilula tematikoak sortzera igaro ziren, ikasgelako dinamiketara hobeto egokitzeko. Hezkuntza programen garrantzia nabarmena da eskoletan arrantza tradizioa irakasteko eta gazteek beren herriaren historia uler dezaten. Pilula labur horiek gai zehatzak jorratzen dituzte: egun bateko arrantza-kanpaina, saregileen lana edo portuko lexikoa.
Ahozko testigantzak biltzeko 14 hilabete inguruko epea ezarri zen. Denbora horretan, erretiratutako arrantzale eta saregileekin elkarrizketa sakonak egin ziren tokiko lexikoa eta ohiturak erregistratzeko. Proiektu honek herritarren inplikazio zuzena izan du, askok beren etxeetako argazkiak eta oroitzapenak partekatu baitituzte. Ahozko artxiboen bilketa honek zailtasun handiak ditu 1950eko hamarkada baino lehenagoko lekukotasun zuzenak lortzeko, garai hartako itsasgizon gutxi geratzen baitira bizirik memoria hori lehen pertsonan kontatzeko. Muga hori onartuta ere, bildutako materialak balio kalkulaezina du. Horrez gain, udal artxiboan digitalizatutako argazki historikoen sailkapen zehatza egin da, hamarkadaren eta arrantza-kanpainaren arabera antolatuta. Erakundeen eta herritarren arteko elkarlana funtsezkoa da memoria historikoa berreskuratzeko eta balioesteko, Eusko Jaurlaritzaren Kultura Ondarearen ildo estrategikoekin bat eginez. Artxibo hauek etorkizuneko belaunaldientzako ezinbesteko tresnak dira.
Goizaldeko Eszena: Sareak Konpontzen Gure Portuan
Neguko hilabete hotzetan, goizeko 07:00ak aldera, portuko argi artifizialen azpian jarduera isil eta zehatz bat hasten da. Itsasontzi zahar baten ondoan, saregile batek udaberriko kostaldeko kanpainarako prestatzen ditu tresnak. Bere esku zartatuek nylonezko hari espezifikoak eta orratz tradizionalak erabiltzen dituzte trebetasun harrigarriz. Mugimendu bakoitzak zehaztasun osoz josten ditu sareen zuloak, tresnaren tentsioa ezin hobeto mantenduz, hurrengo itsasaldian arrainak ihes egin ez dezan. Hotzak aurpegia jotzen duen arren, lanak ez du etenik. Kaiako hezetasunaren usaina eta nylonezko hariaren marruskadura hotsa nahasten dira goizaldeko iluntasunean.
Orratza sarearen begietatik pasatzen den bakoitzean, mendeetako tradizio bat berritzen da. Apurtutako tresna bat konpontzeaz gain, komunitate baten sare soziala eta kulturala mantentzen da ekintza horretan. Argi artifizialaren azpian, saregilearen itzalak moilako harri hezeen gainean dantza egiten du. Lan isil eta konstante honek tradizioaren biziraupena irudikatzen du bere formarik garbienean. Ondarea gure moiletan arnasten den errealitate bizia da, esku langile horien mugimendu bakoitzean gorpuzten dena.
Respuestas
Aún no hay comentarios.
Añade tu opinión