Ingurumena eta Birziklapena Mutrikun

Mutrikun ingurumenaren zaintza ez da ideia urrun bat; sukaldeko ontzi batean, farmaziako bilketa-puntuan, Mijoa ibaiaren ertzean eta portuko dikean agertzen da egunero. Herriak kostaldeko nortasun sendoa du, Flysch-aren eta Karst-aren paisaia bizi horretan, baina paisaia horrek ardura zehatzak ere eskatzen ditu.

Eguneroko keinuak eta udal eskumenak batera irakurri behar dira. Galdera praktikoa da: zer egin dezake herritarrak, eta non hasten dira udalaren, URA agentziaren edo Kosten Zerbitzuaren mugak?

Aurkibidea

1. Ingurumenaren Egoera eta Araudia Mutrikun
2. Nola Egin Konposta: Autokonposta eta Auzokonposta
3. Eguneroko Ohiturak: Ontziak eta Medikamentuak Birziklatzea
4. Ura eta Energia: Mijoa Ibaiaren Zaintza eta Olatuen Energia
5. Erabakiguneak eta Eskumenen Mugak

Ingurumenaren Egoera eta Araudia Mutrikun

Lixibiatuak, lurzorua eta ikuspegi zabalagoa

Uraren kalitatea neurtzea ez da nahikoa hondakin organikoen arazoa ulertzeko. Lixibiatu toxikoek lurzoruan behera egin dezakete, eta filtrazio-arrisku hori handitu egiten da inguruko litologiak edo lurzoruaren erabilerak babes txikia ematen dutenean.

Mutrikuko ingurumen-ebaluazioaren ikuspegiak bide hori hartu zuen. Hasierako asmoa uraren kalitatean zentratzea bazen ere, filtrazio-arriskuak ikusita litologia eta klase agrologikoak aztertzea erabaki zen. 183/2003 Dekretuaren araberako Ingurumen Ebaluazio Bateratuak horregatik lotzen ditu hondakinen kudeaketa, lurzoruaren ezaugarriak eta uraren portaera.

Haizea Ikerketa SLren lan-esparruan, lurzoruaren laginketa litologikoak 15-20 zentimetroko sakoneran egiten dira. Landa-lana udaberrian antolatzeak beste abantaila bat ematen du: 6-8 aste inguruko epean lurzoruaren eta uraren egoera behatzeko baldintza egonkorragoak topatu ohi dira.

Mijoa ibaiaren uholde-arriskua

Mijoa ibaiak ez du arazo bakarra sortzen. Uholde-arriskuak ibaiaren goiko tarteekin du zerikusia, baina itsasoratze-gunean beste dinamika bat agertzen da: mareek, ekarritako materialek eta irteeraren baldintzek urtegi efektua sor dezakete.

Horrek ez du esan nahi irtenbidea beti obra handi bat denik. Batzuetan, neurketa egokia, garbiketa-egunen aukeraketa eta eskumenak argi edukitzea dira urrats eraginkorrenak. Konparazioek erakusten dute hondakinen prebentzioa eta ibaiaren zaintza batera landu behar direla; bestela, arazoa puntu batetik bestera mugitzen da.

Gakoa: Mutrikun ingurumenaren egoera ez da edukiontziaren kolorearekin bakarrik neurtzen. Lurzorua, ibaiaren emaria, mareak eta udalaren ahalmen juridikoa irakurketa berean sartu behar dira.

Nola Egin Konposta: Autokonposta eta Auzokonposta

Autokonposta lursail pribatua dutenentzat

Konpost onak beroa sortzen du. Fase termofiloan, balio tipikoetan oinarrituta, 55-65 gradu zentigradu inguruko tenperatura lortu behar du deskonposizio egokia bermatzeko, eta horrek erakusten du prozesua bizirik dagoela.

Lursail pribatua duten etxeetan autokonposta aukera zuzena da. Udalaren laguntzak normalean bi gauza uztartzen ditu: konpostagailua erabiltzeko oinarrizko azalpena eta jarraipena, prozesua gelditzen denean arazoa non dagoen ikusteko. Ohiko akatsa kokapenean dago. Konpostagailuak eguzki gehiegi jasotzen badu, materiala lehortu eta mikroorganismoen lana moteldu daiteke.

Autokonposta Egiteko Oinarrizko Urratsak

1. Aukeratu itzalpeko gune bat konpostagailua lurrean zuzenean jartzeko, mikroorganismoak sar daitezen.
2. Gehitu material lehorra, hala nola adarrak eta hosto lehorrak, eta material hezea, sukaldeko hondakinak adibidez, proportzio orekatuan.
3. Nahastu edukia aldian behin, airea sar dadin eta usain txarrak saihesteko.
4. Begiratu hezetasuna eskuz: materialak belaki busti baten antzeko ukitua izan behar du, ez lokaztua.
5. Utzi heltzen, eta erabili konposta baratzean edo lorategian kolore iluna eta lur-usain garbia dituenean.

Aholkua: Konpostagailua ez jarri hormigoizko zoru baten gainean. Lurrarekin kontaktuak intsektu txikiak, onddoak eta bakterioak sartzea errazten du.

Auzokonposta lursailik ez dutenentzat

Lursailik ez duten herritarrentzat, auzokonposta ez da bigarren mailako aukera. 2013ko martxo inguruan abiatutako sistemak gune publikoak erabili zituen, eta kokapenak aukeratzeko irizpide nagusia irisgarritasuna izan zen. Horregatik, gune bakoitza etxebizitzetatik gehienez 150 metro inguruko erradioan kokatzea erabaki zen.

Auzokonpostako edukiontzi komunitarioek 600 litro inguruko edukiera dute. Tamaina horrek auzo-mailako erabilera ahalbidetzen du, baina ez du zaintza ordezkatzen. Norbaitek poltsa plastikoa edo hondakin desegokia botatzen badu, gainerako erabiltzaileen lana kaltetzen du.

Eskuragarri dauden datuen arabera, kanpainaren bilakaerak erakusten du ohitura berriek denbora behar dutela. 2006-2011 artean 30 bat familia aritu ziren autokonpostaren inguruan, eta ondoren kopurua 110 familia ingurura iritsi zen. Jauzi hori ez da edukiontzi gehiagoren ondorio hutsa; gertuko azalpenek eta konfiantzazko jarraipenak pisu handia dute.

Eguneroko Ohiturak: Ontziak eta Medikamentuak Birziklatzea

Arrandegian hasten den aldaketa txikia

Arrandegiko mostradorera ontzi garden batekin iristeak keinu xumea dirudi. Saltzaileak barruko produktua ikusten du, garbitasun-egoera begi-bistaz egiaztatzen du, eta balantzan tara kentzen du.

Horixe da “Ontziratu zaitez!” kanpainaren muina. Udaleko arduradunek eta merkatariek adostu zuten bezeroek ekarritako ontziak gardenak izatea, segurtasuna eta erosketaren gardentasuna bateratzeko. Arrandegietako balantzetan ontziaren tara kentzeko prozedura 120-150 gramo ingurukoa izaten da ontzi estandarretan.

Sistemak muga zehatza dauka: ezin da erabili aurrez prestatutako edo hutsean ontziratutako produktuak erosteko. Unean bertan mozten den arrain freskorako balio du, eta hortxe du zentzua. Araua argi azaltzen denean, dendariak ez dira interpretazio bakoitzarekin borrokan ibiltzen.

Kontsumo jasangarria eta EkoBira azoka

Kutxa Ekoguneak eta Mutriku Zero Zabor taldeak kontsumo jasangarria sustatzeko egindako lana ez da izen-zerrenda huts bat. EkoBira azokaren inguruan, herritarrek ikusi ahal izan dute hondakinen prebentzioa ez dela etxeko sukaldera mugatzen; erosketaren unean bertan hasten da.

Harategietan eta arrandegietan ontzi berrerabilgarriak erabiltzeak ez du erosketa moteldu behar. Prozedura ondo adostuta dagoenean, ontzia pisatu, tara kendu, produktua sartu eta etiketa dagokion moduan jartzen da. Hori da ohitura on baten seinale: azalpen luzea behar izan gabe funtzionatzen du.

Blister hutsak Lon Apraiz farmazian

Medikamentuen hondakinek arreta berezia behar dute. Mutrikun, Lon Apraiz farmaziako birziklatze-puntuan soilik aluminiozko eta PVCzko blister hutsak onartzen dira. Ez dira botika-hondarrak edo bestelako ontziak nahastu behar.

Gipuzkoan aitzindari den sistema hori Gipuzkoako Farmazialarien Elkargoarekin elkarlanean garatu da. Praktikan, herritarrak ohitura sinple bat hartzen du: blisterra hustu, bereizi eta farmaziara eramatea. Horrek ez du etxeko hondakin-poltsa handitzen, baina bai material jakin baten ibilbidea garbitzen.

Abisua: Blister bilketak ez du medikamentu guztiak jasotzeko balio. Zalantza badago, farmaziako langileei galdetzea da biderik seguruena.

Ura eta Energia: Mijoa Ibaiaren Zaintza eta Olatuen Energia

Auzolana ibaiaren erritmora egokituta

Mijoa ibaiaren garbiketa ez da edozein egunetan berdin egiten. Auzolana antolatzean, garbiketa-egunak iraila amaieran finkatzea erabaki zen, uraren emaria baxuena den garaia aprobetxatzeko eta udaberriko arrautza-errute garaiak ez oztopatzeko.

Ibailagun eta Burumendi Mendi Taldearen parte-hartzeak tokiko ezagutza gehitzen dio lanari. Herritarrek badakite non pilatzen diren adarrak, non trabatzen diren plastikoak eta zein tartek behar duen kontu handiagoa. Hala ere, uraren emariaren eta mareen arabera garbiketa-protokoloak aldatu daitezke Mijoa ibaian, eta malgutasun hori segurtasunaren parte da.

Olatuen energia plantaren balioa

Mutrikuko babes-dikean energia beste hizkuntza batean ere irakurtzen da: olatuen mugimenduan. Datu publikoetan jasota dagoenez, OWC teknologiako olatuen energia plantak 16 turbina ditu instalatuta, eta Europako sare elektrikora konektatutako lehen instalazio komertzial gisa ezagutzen da.

Energia berriztagarrien inguruan, plantak irudi argia eskaintzen du: itsasoko indarra ez da paisaia bakarrik, baliabide teknikoa ere bada. Testuinguru zabalagoa ulertzeko, Energiaren Euskal Erakundea (EVE) erreferentzia erabilgarria da Euskal Autonomia Erkidegoko energia-politikaren ikuspegia kokatzeko.

Instalazioa barrutik ezagutzeko bisita gidatuak Mutrikuko Turismo Bulegoaren bidez erreserbatu behar dira. Bisitak 45-60 minutu inguru irauten du, eta gutxienez 48 ordu inguruko aurrerapenarekin egitea komeni da erreserba. Ez da museo isil bat: turbinen kokapena, dikearekiko lotura eta itsasoaren portaera bertatik bertara ulertzeko aukera ematen du.

Erabakiguneak eta Eskumenen Mugak

Hondakinen bilketa: galdeketa eta batzordea

Hondakinen bilketa-sistema aukeratzea ez da edukiontzi bat beste baten ordez jartzea soilik. Atez ateko sistemaren eta bosgarren edukiontziaren arteko eztabaidak ohitura, kostu, erosotasun eta ingurumen-emaitzen arteko oreka jarri zuen mahai gainean.

Herri galdeketak eta Hondakinen Batzordeak erabakigune hori antolatzeko balio izan zuten. Joseba Palenzuela alkatearen udal testuinguruan, parte-hartzeak ez du erantzukizun teknikoa ordezkatzen, baina erabakiaren zilegitasuna sendotu dezake. Hondakinen bilketan herritarren eguneroko portaera eta udalaren antolaketa ezin dira bereizi.

URA, Kosten Zerbitzua eta udalaren muga praktikoak

Udalak ezin du dena bere kabuz egin, nahiz eta herritarrek arazoa herrian ikusi. Ibilguak URA agentziaren, hau da, Uraren Euskal Agentziaren ardura dira. Itsasoratze-guneak, berriz, Kosten Zerbitzuaren eskumenekoak dira.

Mijoa ibaiaren itsasoratze-gunean hori oso argi geratu zen. Udalak hasieran bere kabuz dragatzeko proiektua aztertu zuen, baina txosten juridikoek baieztatu zutenean eremu horren eskumena Kosten Zerbitzuarena zela, proiektua bertan behera utzi zuen. Erabaki horrek ez du arazoa desagerrarazten; jarduteko bidea zuzentzen du.

Udal plangintzako, ingurumen-ebaluazioko eta zerbitzuen jarduneko datuak bateratzean kontuan hartu behar da datu guztiak ez direla urte berekoak. Hori garrantzitsua da, batez ere Natura 2000 bezalako babes-esparruak, kostaldeko dinamika eta udal zerbitzu arruntak elkarren ondoan aztertzen direnean.

Liztor beltzaren habiak eta segurtasuna

Ingurumenaren zaintzak batzuetan intsektu baten habiarekin hasten den larrialdi txiki baten itxura hartzen du. Liztor beltzaren kasuan, protokoloak ez du inprobisazioa saritzen. Udaltzaingoak 24-48 ordu inguruko epean egiten du lehen ikuskapena, eta SOS Deiakekin koordinatzen da arriskua baloratzeko.

Habiak kentzeko esku-hartzeak ilunabarrean edo gauez programatzen dira, intsektu guztiak barruan daudenean. Horrek herritarren eta langileen segurtasuna handitzen du. Herritarraren zeregina argia da: habia ez ukitu, kokapena zehaztu eta abisua eman.

Gakoa: Mutrikun ingurumenaren zaintza eguneroko ohituretan hasten da, baina eskumenak ezagutzeak frustrazioa murrizten du eta erantzun egokiagoak ahalbidetzen ditu.