Debabarreneko Enplegu eta Garapen Planak

Debabarreneko enplegu eta garapen plan berriak ez dira neurri solte baten kontakizuna. Eskualdeko ekonomia txiki baten egokitzapen ariketa dira: industria-sare zahartu baina baliotsua, merkataritza hurbila, lehen sektorearen presentzia diskretua eta udal zerbitzuen eguneroko premiak mahai berean jarrita.

Mutrikuren kasuan, ikuspegi horrek ñabardura berezia hartzen du. Kostaldeko herriaren nortasun ekonomikoa ezin da portuaren, kultura biziaren, Natura 2000 ingurunearekiko arduraren eta herriko enpresa txikien artean banatu, atal isolatuak balira bezala. Garapen-politikak horregatik behar du eskala bikoitza: eskualdeko koordinazioa eta udalerriko lurra ondo zapaltzea.

Aurkibidea

1. Testuingurua: diagnostiko sozioekonomikotik 2020 estrategiara
2. Sektore estrategikoen azterketa: industria, merkataritza eta lehen sektorea
3. Irtenbideak: ekintzailetza eta prestakuntza programak abian
4. Zuzeneko ekintzak: udal kontratazioak eta gizarteratzea

Testuingurua: diagnostiko sozioekonomikotik 2020 estrategiara

Diagnostiko faseak zazpi hilabete inguruko bidea izan zuen, 2012ko udazkenetik 2013ko udaberrira bitartean, eta Debabarreneko udalerrietan hamalau lan-talde inguru eratu ziren tokiko beharrak identifikatzeko. Datu horiek ez dute prozesuaren tamaina soilik erakusten; gobernantza-metodo bat ere azaltzen dute.

Hasierako asmoa eskualdeko datu makroekonomikoetan oinarritutako azterketa bertikal bat egitea izan zen. Bide hori azkar baztertu zuten, ordea, ez zuelako tokiko eragileen errealitate kualitatiboa behar bezala jasotzen. Enpleguaren arazoa ez zen langabezia-zifra batean agortzen: tailer txiki baten belaunaldi-erreleboa, denda baten sasoikotasuna edo baserritar baten banaketa-arazoa ere ekonomia-politikaren parte ziren.

Lankidetza instituzionalaren eskala

Debegesa garapen agentziak, Lanbide - Euskal Enplegu Zerbitzua erakundeak eta Debabarreneko udalek, Mutriku barne, lankidetza instituzionala egituratu zuten 2012-2013ko diagnostikoaren eta ondorengo 2020 estrategiaren inguruan. Horrek ez zuen administrazioen izen-zerrenda hutsa osatu; lanaren banaketa praktikoa ekarri zuen. Garapen agentziak eskualdeko ikuspegia eman zuen, Lanbidek enplegu-politiken tresneria jarri zuen mahai gainean, eta udalek auzoz auzoko beharrak ekarri zituzten.

Mutrikuko Udalaren zeregina, Joseba Palenzuela alkatearen udal-erantzukizunaren testuinguruan ulertuta, ez zen soilik eskualdeko plan batean agertzea. Herriaren berezitasunak defendatzea zen: kostaldeko jarduera, ondare kulturala, turismoaren erritmoa eta gizarteratzeko premiak bateragarri egitea.

Ondorio nagusia: 2020 estrategiaren balioa ez zegoen dokumentuaren anbizioan bakarrik, baizik eta diagnostikoak udalerri bakoitzaren ahotsa jasotzeko izan zuen moduan.

Garapen jasangarriaren markoa

2020 estrategiak garapen jasangarria hartu zuen oinarri, baina termino hori ez zen ingurumen-etiketa gisa erabili. Enpleguaren kalitatea, jarduera ekonomikoaren jarraikortasuna eta lurraldearen zaintza lotu nahi izan zituen. Mutrikun, horrek esan nahi zuen jarduera berriak bultzatzea herriaren eskala galdu gabe.

Eskualde industrialetan askotan agertzen den tentsioa hemen ere antzematen zen: hazkunde ekonomikoak azkartasuna eskatzen du; udalerri txikiek, berriz, neurria. Estrategiak bi logika horiek uztartu nahi izan zituen.

Sektore estrategikoen azterketa: industria, merkataritza eta lehen sektorea

Industria, merkataritza eta lehen sektorea ez dira abiapuntu bereko eremuak. Industriak trakzio-gaitasun handiagoa du, merkataritzak herriaren eguneroko bizitasuna neurtzen du, eta lehen sektoreak lurraldearekiko lotura mantentzen du. Debabarreneko planak hirurak aztertu zituen, bakoitzari tresna bera ezarri gabe.

Bai Industriari! eta industria-sarearen defentsa

Bai Industriari! proiektuak eskualdeko industria-sareari babesa emateko ikuspegia sendotu zuen. Ez zuen industria iraganeko aztarna gisa tratatu, baizik eta berrikuntza, hornidura-kate eta lanbide-kualifikazioen bidez berritu zitekeen egitura gisa. Debabarrenean, industria txiki eta ertainak ez du beti ikusgarritasun publikoa izaten, baina enpleguaren eta ezagutza teknikoaren oinarri sendoa osatzen du.

Alderaketek erakusten dute industria-politikak emaitza hobea ematen duela lurraldeko gaitasun errealetatik abiatzen denean. Hemen, gaitasun hori ez zegoen enpresa handi bakar baten mende. Tailer, hornitzaile, azpikontrata eta lanbide-esperientzien sare trinko batean zegoen.

Mikroenpresen biziraupena eta ekintzailetzaren irakurketa

Eskura dauden erreferentzien arabera, 2008-2012 epean sortutako 120 bat mikroenpresaren jarraipena egin zen, haien jarduera-egoera hiru urte inguruko mugan neurtuz. Jarraipen horrek %80 inguruko biziraupen-tasa jarri zuen mahai gainean, ekintzailetzaren sendotasunaren adierazle gisa.

Zifra horrek ez du esan nahi enpresa txiki bat sortzea bide erraza denik. Bai adierazten du, ordea, eskualdeko ekintzailetzak ez zuela soilik beharrak bultzatutako autoenplegu ahul baten itxura. Jarduera horietako askok tokiko bezeroak, familia-sareak, lanbide-esperientzia eta kostu-egitura neurtua uztartu zituzten.

Abisua: ekintzailetza-programek porrot egiten dute maiz ekintzaileek ez badute tokiko merkataritza-sarearekin lotura zuzenik ezartzen lehen sei hilabeteetan.

Merkataritza hurbila eta lehen sektorearen kanalak

Tokiko merkataritzaren sustapena Bertan, Mutrikuko Merkatarien Elkartea, eta Dendartean bezalako egituren bidez landu zen. Udaberriko denboraldian hiru aste inguruko sustapen-kanpaina egin zen, eta horrelako ekimenek herriko erosketari ikusgarritasuna ematen diote. Ez dute, beren kabuz, kontsumo-ohiturak irauli; bai laguntzen dute herritarrak denda txikiaren balio praktikoaz berriz jabetzen.

Lehen sektorean, salmenta digitala bultzatzeko erabakia ez zen atari bat irekitze hutsera mugatu. Baserrikoa.com bidez banaketa-sare propioa diseinatzea lehenetsi zen, kanpoko logistika-hornitzaileek ez zutelako behar zen jarraikortasuna bermatzen. Produktu freskoaren kasuan, logistika ez da azken urratsa; negozio-ereduaren erdigunea da.

Irtenbideak: ekintzailetza eta prestakuntza programak abian

Prestakuntza on batek ez du enpresa baten arazo guztia konpontzen. Baina prestakuntza gaizki aukeratuta badago, denbora galtzen da lehen astetik.

Debabarrena Ekinean eta zuEKIN! udal ekimenek lanpostuak sortzea eta autoenplegua bultzatzea izan zuten helburu. Bi programen balioa ez zen lelo instituzionalean neurtu behar, baizik eta ekintzaileari ematen zioten hurbiltasunean: ideiaren kontrastea, merkatuaren lehen neurketa, bezero potentzialekin harremana eta udalerriko merkataritza-sarearekin lotura.

Prestakuntza espezializatuaren hautua

Mondragon Unibertsitatearekin eta Miramon Enpresa Digitalarekin egindako elkarlanak prestakuntza espezializatua ekarri zuen, bereziki ETEen beharretara bideratua. Batzorde teknikoak kudeaketa orokorreko ikastaroak alboratu zituen eta Lean Startup zein B2B ereduetan zentratzea erabaki zuen. Arrazoia praktikoa zen: enpresa txiki askok epe laburrean salmenta-kanal digitalak probatu behar zituzten, ez teoria orokor gehiago pilatu.

Prestakuntza-saioak 45 ordu inguruko moduluetan egituratu ziren, hiru aste ingurutan banatuta. Tailer bakoitzak gutxienez 12 parte-hartzaile inguru behar zituen aurrera egiteko. Antolaketa horrek bi ondorio zituen: parte-hartzaileek erritmo trinkoa jasotzen zuten, eta erakundeek taldea osatzeko nahikoa masa kritiko bilatu behar zuten.

Lean Startup, B2B e-commerce eta frankiziak

Lean Startup metodologiak hipotesiak azkar probatzeko aukera ematen du, batez ere produktu edo zerbitzu baten lehen bezeroak identifikatu behar direnean. Debabarreneko ETE batentzat, hori ez da Silikon Valleyko hiztegi bat kopiatzea. Adibide xumeagoa da: makina-osagai bat saltzen duen enpresa batek eskaintza digital txiki bat probatzen du, hiru bezero industrialekin kontrastatu, eta katalogoa berrantolatzen du eskaera errealen arabera.

B2B e-commerce ereduek aukera interesgarria irekitzen dute hornitzaile eta bezero profesionalen arteko harremanean. Hala ere, prestakuntza teknologikoaren arrakasta erabat aldatzen da enpresaren tamainaren arabera; bost langile ingurutik beherako enpresetan, B2B ezarpenak kanpo-aholkularitza jarraitua eskatzen du. Muga zehatz bat dago: enpresa txikiek barne-baliabide nahikorik ez badute inbentarioa denbora errealean eguneratzeko, salmenta digitaleko atariak gainkarga eragiten du eta eskaerak atzeratzen dira.

Aholkua: ETE txiki batek kanal digitala ireki aurretik, produktu-zerrenda, stockaren eguneraketa eta eskaeren erantzun-denbora neurtu behar ditu, webgunea diseinatzen hasi baino lehen.

Frankiziei buruzko tailerrek beste eztabaida bat ireki zuten. Frankizia batek marka, prozesua eta hornidura-sistema eman ditzake; trukean, tokiko berezitasuna mugatu dezake. Mutriku bezalako herri batean, eredu hori arreta bereziz aztertu behar da, merkataritza-kaleen nortasuna ez baita edozein formatutara egokitzen.

Zuzeneko ekintzak: udal kontratazioak eta gizarteratzea

Udal kontratazioek ez dute estrategia oso bat ordezkatzen, baina une jakin batzuetan eragin zuzena dute. Mutrikuko brigadarako eta garbitasun planerako kontratuek sei hilabete inguruko iraupena izan zuten, maiatz erdialdetik azaro erdialdera bitarteko eskaera handiko sasoia estaliz. Garai horretan, herriak jarduera handiagoa izaten du, eta udal zerbitzuek indar handiagoa behar dute.

Kontratazioaren irizpide sozialak

Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin egindako kontratazio horietan, hautaketa-irizpideek gizarteratzea hartu zuten kontuan. Udalak puntuazio-sistema haztatu bat ezarri zuen, eta iraupen luzeko langabeziak zein Diru Sarrerak Bermatzeko Errenta, RGI, jasotzeak pisu handia izan zuten. Horrek lan-poltsa arrunt baten logika aldatu zuen: premia soziala ez zen kanpoko datu bat, hautaketa-prozesuaren osagai nagusia baizik.

Neurri horren indarra bere zehaztasunean dago. Sei hilabete inguruko kontratu batek ez du bizi-proiektu oso bat egonkortzen, baina diru-sarrera, lan-ohitura eta administrazioarekiko lotura berreraikitzeko tartea eman dezake. Herri txikietan, halako aukerek ikusgarritasun sozial handia dute, onerako eta txarrerako. Horregatik, gardentasuna eta irizpideen azalpen publikoa funtsezkoak dira.

Udarako lanpostuak eta sorospen-prestakuntza

Gurutze Gorriarekin antolatutako Lehen Sorospen eta Uretako Sorospen ikastaroek beste logika bat jarraitu zuten. Ez ziren soilik prestakuntza orokorreko ikastaroak; udarako lanpostu jakin batzuetarako gaitasunak lantzen zituzten. Kostaldeko udalerri batean, segurtasunak eta enpleguak elkar ukitzen dute hondartzan, portu inguruan edo jarduera turistikoetan.

Hemen prestakuntzaren balioa ez da abstraktua. Pertsona batek sorospen-teknika bat ikasten du, ziurtasun handiagoz aurkezten da lan-eskaintza batera, eta udalerriak zerbitzu publiko sentikorrago bat indartzen du. Katea laburra da, eta horregatik da eraginkorra.

Ondorio nagusia: Debabarreneko planek erakusten dute enplegu-politika sinesgarria ez dela tresna bakar batean oinarritzen; diagnostikoa, sektore-analisia, prestakuntza espezializatua eta kontratazio soziala elkarrekin ordenatzen ditu.

Mutrikurentzat, irakaspena argia da. Garapen ekonomikoa ez da herriaren izaeraren aurka eraiki behar, haren gainean baizik. Industria-sareak, denda txikiak, lehen sektoreak, udal kontratazioek eta kultura komunitarioak norabide berean lan egiten dutenean, enplegu-plan batek paperetik kalera jauzi egiteko aukera handiagoa du.