Arno Mendilerroa eta Natura 2000 Sarea: Babestutako Eremuak

Aurkibidea

1. Arno Mendilerroa: Mutrikuko birika berdea eta Europako ondarea
2. Babesguneak sailkatzeko hautespen irizpideak
3. Arno Mendilerroko 5 altxor ekologikoak
4. Kontserbazioaren mugak eta etorkizuneko erronkak
5. Babesa eta bisita jasangarria Arnon

Arno Mendilerroa: Mutrikuko Birika Berdea eta Europako Ondarea

Mutrikun, itsasoak arreta bereganatzen du lehen begiratuan; Arno Mendilerroak, berriz, bigarren begirada eskatzen du.

Begirada horretan agertzen dira kareharrizko muinoak, artadi trinkoak eta Euskal Kostaldeko Geoparkearen barnealdeko oreka isila. Kostaldeko flysch-aren ikusgarritasunarekin alderatuta, Arnoren balioa ez dago geruza bertikal batean soilik, baizik eta basoak, lurzorua, ura eta fauna elkarri lotzen dizkien sistema batean. Horregatik, Mutrikuko ingurumen-plangintzan mendilerro hau ez da paisaia-hondo hutsa: herriaren birika berdea da.

Natura 2000 sareak Europako biodibertsitatea babesteko eremu-sare bat osatzen du. Ez du eremu bat museoko piezatzat tratatzen; erabilera bateragarriak antolatzen ditu, habitaten eta espezieen egoera zaintzeko. Natura 2000 sareko datu ofizialen arabera, helburua kontserbazioa eta lurralde-erabilera uztartzea da, tokian tokiko ezaugarriak kontuan hartuta.

Arnoren kasuan, izendapenaren bidea ez zen paper hutsetik abiatu. 2012 amaieratik 2013 hasierara bitartean egindako azterketa teknikoek Natura 2000 sareko izendapena lortzeko aurkeztutako txosten geologikoen lehen fasea osatu zuten. Hasieran, Geoparkeko itsaslabarretako kudeaketa-eredua Arno barnealdera zuzenean eramatea aztertu zen, baina baso-ekosistemaren dinamika oso bestelakoa zela ikusi zen. Itsaslabarrean geruzak eta higadura ageri dira aurrez aurre; Arnoko artadian, prozesuak motelagoak dira, itzalpean eta lur azpian gertatzen dira sarri.

Ondorio nagusia: Arno Kontserbazio Bereziko Eremu gisa ulertzeko, ez da nahikoa mapa batean muga bat marraztea. Mendilerroaren funtzionamendu ekologikoa irakurri behar da: karsta, artadia, hezetasuna eta giza erabilera elkarri erantzuten ari dira etengabe.

Babesguneak Sailkatzeko Hautespen Irizpideak

Ebaluazioek agerian utzi zuten Arnoren berezitasuna kontraste batean dagoela: eskualde euro-siberiarrean kokatuta egon arren, landaredi mediterraneoaren ezaugarriak gordetzen ditu. Horrek ez du bitxikeria botaniko bat bakarrik adierazten. Klima, orientazioa, kareharrizko substratua eta lurzoruaren ur-erregimena elkartzen direnean, ingurune berezi bat sortzen da.

Hautespen-irizpideetako lehena berezitasun biogeografikoa izan zen. 300 eta 600 metro inguruko altitude-tartean neurtutako hezetasun-mailak kontuan hartu ziren, baita kareharrizko substratuaren azaleratze-eremuak ere. Artadiaren hazkundea eta dentsitatea erabat aldatzen da isurialdearen orientazioaren arabera, iparraldeko hezetasunak eta hegoaldeko eguzki-orduak baldintzatuta. Horrek azaldu egiten du zergatik ezin den Arnoko basoa bloke homogeneo gisa kudeatu.

Bigarren irizpideak espezieen zaurgarritasuna jarri zuen erdigunean. Flora eta fauna endemikoak ez dira beti ikusgarriak bisitariarentzat, baina kudeaketan pisu handia dute. Kobazuloetako fauna, baso itxiko hegaztiak eta lurzoruari lotutako landare-komunitateak ez dira modu berean babesten; bakoitzak bere presioak eta bere denborak ditu.

Hirugarren irizpidea geologiaren eta ekosistemaren arteko lotura estua izan zen. Lurzoruaren iragazkortasuna neurtzeko, hainbat gune pilotu ezarri ziren kareharrizko arrakaletan, uraren zirkulazio-sarea zehaztasunez mapatzeko. Karstak ura azkar iragazten du, baina horrek ez du esan nahi ura desagertzen denik. Bidea aldatzen du, eta bide horrek basoaren hezetasuna, leizeetako mikroklima eta landarediaren banaketa baldintzatzen ditu.

Arno Mendilerroko 5 Altxor Ekologikoak

Bost altxor horiek ez dira postal baterako hautatutako irudiak. Kudeaketa-lanetan errepikatzen diren nodoak dira: non begiratu, zer neurtu eta zer ez ukitu erakusten dute.

1. Artadi Kantauriarraren Erreserba

Artadi kantauriarrak Arnoko basoen %60 inguru osatzen du. Ekosistema itxia eta iluna da, kareharrizko lurzoruetan hazten dena, eta barruan sartzean argiaren aldaketa berehala nabaritzen da. Kanpotik masa trinko gisa ikusten da; barrutik, adar, sustrai, hosto iraunkor eta harri arteko mikrohabitat ugari agertzen dira.

Artadiaren dentsitatea neurtzeko 15x15 metro inguruko lursail-laginak erabili ziren. Eskala horrek lagundu zuen basoaren egitura xehea irakurtzen: zuhaitzen arteko distantzia, itzalaren jarraitutasuna eta lurzoruaren estaldura. Baso mota hau ez da azkar berritzen den baliabide bat; bere sendotasuna denboran eraikitzen da.

2. Erliebe Karstikoa eta Lurpeko Sareak

Dolinak, lapiazak eta leizeak ez dira geologia-liburu bateko terminoak Arnoren kasuan. Bidezidor baten ertzean ager daitezke, artadiaren azpian ezkutatu, edo uraren portaera azaltzeko giltza bihurtu. Karstaren egitura konplexuak iragazkortasuna bermatzen du, baina bisitarien urratsak ere sentikorrago bihurtzen ditu zenbait gunetan.

Eremu karstikoetan seinaleztapen-zutoin arruntak jartzeak huts egin zuen, lurzoruaren ezegonkortasunagatik. Horrek erakusten du konponbide arrunt batek ez duela beti balio lurzoru berezi batean. Kudeaketa onak materiala, kokapena eta lurpeko arriskuak batera aztertzen ditu.

3. Babestutako Fauna: Saguzarrak eta Hegaztiak

Kobazuloetako saguzar-koloniak identifikatzeko, infragorrien bidezko jarraipen-sistemak ezarri ziren leizeen sarreretan. Hautu horrek xehetasun praktiko garrantzitsu bat du: behaketa egin daiteke giza presentziak eragin zezakeen estresa handitu gabe. Faunaren zaintzan, batzuetan distantzia da datu onenaren baldintza.

Basoko hegazti harrapariek beste eskala bat eskatzen dute. Haien presentziak ez du soilik habiaren ingurua baldintzatzen; zaratak, behatokien kokapenak eta ugalketa-garaiak ere kudeatu behar dira. Horregatik, bisita antolatua ez da murrizketa hutsa, baizik eta espezieen erritmoari lekua egitea.

4. Txondorren Aztarnak eta Basoaren Memoria

Arnoko paisaia ez da naturala bakarrik, historikoa ere bada. Txondorren aztarnak aztertzean, 40-60 zentimetro inguruko sakoneran aurkitutako ikatz-geruzek basoaren erabilera zaharrak erakusten dituzte. Geruza horiek ez dute iragan folkloriko bat soilik kontatzen; lurzoruaren osaeran eta basoaren bilakaeran arrasto fisikoa uzten dute.

Mutrikuko kultura aberatsa eta ingurumen-kudeaketa hemen elkartzen dira modu lasaian. Flysch-aren eta Karst-aren altxorrak ez dira soilik bisitatzeko lekuak; herriko lan-moduak, energia-beharrak eta lurraldearekiko harremanak ere gordetzen dituzte.

5. Hezetasun-Gradienteak eta Landaredi Mediterraneoa

Arnoko azken altxorra ez da objektu bat, baldintza multzo bat baizik. Iparraldeko hezetasunak eta hegoaldeko eguzki-orduek artadiaren itxura, dentsitatea eta berritze-erritmoa aldatzen dituzte. Aldaketa horiek ez dira beti mapa orokor batean agertzen, baina lurrean nabariak dira.

Horregatik, babesgune baten sailkapena ez da izen teknikoen zerrenda bat. Tokian tokiko ñabardurak jasotzen dituenean, babesak zentzua hartzen du. Arnon, ñabardura horiek dira eremuaren benetako indarra.

Kontserbazioaren Mugak eta Etorkizuneko Erronkak

Klima-aldaketaren eragina da galdera zailenetako bat. Artadi kantauriarraren orekan izan dezakeen ondorioa ez dago erabat itxita, eta horregatik jarraipenak pisu berezia hartzen du. Tenperatura, hezetasuna eta lehorte-aldien iraupena aldatzen badira, basoaren erantzuna ez da zertan uniformea izan isurialde guztietan.

Espezie inbaditzaileen eta landaketa intentsiboen presioa beste ertzetik dator. Eukaliptoen hedapena kontrolatzeko, satelite bidezko irudien azterketa periodikoa ezarri da, baso-mugetako aldaketak garaiz detektatzeko. Urteroko udaberriko eta udazkeneko ikuskapen-kanpainek lurreko egiaztapena ematen diote irudi horiei. Bi ikuspegiak konbinatzeak abantaila argia du: goitik aldaketa zabala ikusten da, eta oinez xehetasuna baieztatzen da.

Badago muga praktiko bat, eta ez da txikia: espezie inbaditzaileen erauzketa mekanikoa ezin da malda handiko gune karstikoetan aplikatu, lurzoruaren higadura-arriskua nabarmen handitzen delako. Horrek kontserbazioaren tentsio klasikoa erakusten du. Esku-hartzea behar da, baina esku-hartzeak berak kalte handiagoa sor dezake leku okerrean.

Turismoaren hazkundeak beste neurri mota bat eskatzen du. Asteburuetan turisten joan-etorriak neurtzeko sentsoreen datu-bilketa erabiltzen da, presio handieneko uneak identifikatzeko. Datu horiek ez dira bisitaria baztertzeko tresna; bisita hobeto banatzeko oinarri dira. Mutrikuk ongietorria ematen dio bisitariari, baina ongietorri horrek ardurazko muga behar du eremu zaurgarrietan.

Abisua: Arnoko leize, dolina eta lapiaz guneetan oinetako arrasto txiki batek ere higadura bideratu dezake. Bide laburrena ez da beti bide egokiena.

Babesa eta Bisita Jasangarria Arnon

Irizpide teknikoak lurrean probatzen direnean bihurtzen dira politika erabilgarri. Mutrikuko Udalaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren kudeaketa-planen aplikazio praktikoak eskala bikoitza dauka: udal hurbiltasuna eta foru mailako jarraipen-gaitasuna. Joseba Palenzuela alkatea buru duen udal testuinguruan, Arno ez da ingurumen-fitxa isolatu bat, herriaren eguneroko erabilerekin lotutako eremua baizik.

Bidezidor ofizialen ibilbideak zehazteko, higadura-arrisku handieneko guneak identifikatu ziren lehenik, eta ibilbideak gune horietatik desbideratu ziren. Horregatik, PR eta GR bideetatik ez ateratzeko gomendioa irmoa da. Ez da formalismoa. Lurzoru karstikoak ez du beti zapalketa onartzen, eta arrakala txikiek uraren bidea alda dezakete.

1. Jarraitu seinaleztatutako bideei: artadiaren barneko bide informalek lurzoruaren estaldura apurtzen dute eta higadura azkartzen dute.
2. Murriztu zarata: hegazti harraparien habietatik gertu dauden behatokietan, kudeaketa-irizpideen arabera, 45 dezibelioko muga ezarri da.
3. Errespetatu ugalketa-garaia: martxotik uztailera sarbide-murrizketak ezartzen dira zenbait gunetan.
4. Ez sartu leizeetara baimenik gabe: saguzarren atseden- eta ugalketa-eremuak kanpoko presentziarekiko sentikorrak dira.
5. Eraman hondakinak bueltan: artadi itxietan hondakin txikiek luze irauten dute eta faunaren portaera alda dezakete.

Bisita jasangarriak ez du esperientzia pobretzen. Alderantziz, paisaia hobeto irakurtzeko aukera ematen du. Karstaren gainean ibiltzean, lur azpiko ura gogoratzea; artadian sartzean, argiaren urritasuna ez dela gabezia, habitataren ezaugarria baizik ulertzea; behatoki batean isiltzea, fauna agertzeko baldintza izan daitekeela onartzea.

Aholkua: Arno ezagutzeko egun egokiena ez da beti eguzkitsuena. Hezetasun leuneko goiz batek artadiaren usaina, lurzoruaren testura eta karstaren ñabardurak argiago erakusten ditu.

Natura 2000 ez da urruneko etiketa administratiboa. Arnon, basoa nola neurtzen den, bideak nondik pasatzen diren eta zarata non gelditzen den zehazten duen lan-esparrua da. Neurri horiek tokian tokiko arroka eta erabilera-mugen menpe jarraitzen dute, baina norabidea argia da: Mutrikuko ondare naturala zaintzea, herritarrak eta bisitariak kanpoan utzi gabe.

Hor dago Arnoren indarra: Europako sare baten barruan dago, baina bere izaera Mutrikuko lurretan irakurtzen da.